Registeren: instellen en gebruiken van het basislijnraster

uit de cursus III - InDesign - Layouten van tekst en tekstkaders [2014-2015]

Hallo vreemdeling,

wat leuk dat je onze site bezoekt. Bekijk gerust een paar video's en als het je bevalt kun je altijd abonnee worden.

Geef een reactie of stel een vraag

2 reacties op “Registeren: instellen en gebruiken van het basislijnraster

    1. Beste Robert,

      Niet bij alle cursussen zit downloadbaar materiaal, zoals hier het geval bij de cursus III – InDesign.
      Als er wel materiaal te downloaden is, wordt dat vermeld rechts onder de video, naast de lijst met de namen van de video’s.
      Als er wel downloadbaar materiaal aanwezig is, wordt er bovendien per hoofdstuk (het blauwe balkje) waar materiaal bij zit, een downloadknop zichtbaar.

      vriendelijke groeten,
      Jildou

Geef een reactie

Registreer als je wilt reageren.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

III - InDesign - Layouten van tekst en tekstkaders [2014-2015]

perm_identity Jildou Oost | video_library 8 video's | query_builder 00:37:52

Teksten Layouten

Het wordt pas leuk als je een volledige layout kunt maken in InDesign en dat leer je in deze online cursus. Je leert hoe je teksten kunt importeren en automatisch kunt laten doorlopen. Ontdek hoe je tekstkaders ook handmatig  met elkaar kunt koppelen en laat de teksten doorlopen. Deze cursus laat je zien hoe je tekstkaders kunt verdelen in meerdere kolommen, en hoe je vervolgens de koppen weer kunt laten uitstrekken over al deze kolommen. Wil je liever tekst splitsen in meerdere kolommen? Dat kan ook! Je ontdekt hoe je Koppen kunt scheiden van leesteksten. Leer hoe je teksten kunt registeren voor een evenwichtig beeld, wat ervoor zorgt dat tekstregels in kolommen naast elkaar niet gaan ‘dansen’.

Kortom: onmisbare kennis om je teksten vorm te kunnen geven in een fraaie layout die de kijker uitnodigt de pagina te gaan lezen!

In deze video gaan we aan de slag met het 'basislijnraster'.

Voor het gebruik van het basislijnraster kom je ook wel eens een andere term tegen, namelijk 'registeren'.

Het begrip 'registeren' wordt voor verschillende soorten uitlijningen gebruikt, dus dat is misschien een beetje verwarrend.

Als eerste kunnen we daarmee bedoelen het nauwkeurig op elkaar laten vallen van schoon- en weerdruk...

...zodat tekstregels en paginacijfers, als je het vel papier tegen het licht houdt, precies op elkaar vallen.

Omdat papier vaak een beetje transparant is, wil je liever niet dat tekstregels...

Omdat papier vaak een beetje transparant is, wil je liever niet dat tekstregels...

Omdat papier vaak een beetje transparant is, wil je liever niet dat tekstregels...

...precies in de witruimte tussen de tekstregels op de weerszijden van de pagina vallen.

Dat geeft een heel onrustig beeld. Dat kan er met registeren bedoeld worden.

Registeren bedoelen we ook mee het uitlijnen van tekstregels in een meerkoloms opmaak...

...waardoor er voorkomen wordt dat de tekst als het ware een beetje gaat dansen.

Met registeren kan ook bedoeld worden dat de zetspiegel van een linker- en een rechterpagina zodanig op elkaar aansluiten...

...dat het een evenwichtig geheel is.

Men spreekt wel eens van pagina's die...

...uit het register staan. Dat kun je dan goed zien aan bijvoorbeeld een verschoven paginanummer.

Paginanummers staan eigenlijk altijd op dezelfde hoogte.

Staan ze dat niet, dan is er dus iets misgegaan met het registeren van deze pagina's.

Ten slotte gebruiken drukkers ook de term registeren om aan te geven dat de...

...diverse drukgangen bij een meer-kleurendruk precies op elkaar aansluiten.

Goed, daar gaan we het nu niet over hebben.

Wij gaan het hebben over registeren in de zin van het gebruik van een basislijnraster...

...waarmee je teksten vast kunt zetten zodat ze niet ten opzichte van elkaar...

...kunnen gaan verspringen in meerkoloms opmaak.

Of in geval van het registeren als in de doorschijnende pagina's dat teksten op de voor- en de achterzijde van het papier...

...ten opzichte van elkaar gelijk blijven staan.

Daarmee kan het basislijnraster je perfect helpen.

Ik kan je dat het beste laten zien in een meerkoloms opmaak en daarvoor heb ik mijn krant.

We kijken naar het hoofdartikel. Deze bestaat uit een vierkoloms opmaak.

Ik heb hier even vier losse kolommen van gemaakt want dan kan ik het registeren het mooiste uitleggen.

Deze vier kolommen staan keurig netjes met elkaar uitgelijnd aan de bovenkant.

En daardoor staan alle regels op exact dezelfde hoogte.

Ik kan dit even laten zien door een hulplijntje te trekken. Als ik een hulplijntje onder mijn regel zet...

...dan zie je dat het keurig netjes gelijk met elkaar loopt.

Trek in nog een hulplijntje, dan zul je zien dat het zijartikel...

...niet mooi meeloopt. Die loopt niet op dezelfde basisregel mee.

Dit veroorzaakt een onrustig beeld in mijn opmaak.

Evenzo, als ik per ongeluk één van mijn losse kolommen een tikje naar boven of naar beneden zou verschuiven...

...dan zie je ineens ook dat het een onrustig beeld op gaat leveren. Er komt als het ware een soort golfbeweging...

...in mijn opmaak te zitten. Om dat te voorkomen kun je teksten vast laten zetten op een basislijnraster.

Ik zet even mijn kolommetje weer terug naar boven en dan gaan we kijken hoe we een basislijnraster kunnen instellen.

Om een basislijnraster te kunnen gebruiken moet je een aantal stappen volgen.

De eerste stap is altijd: laat InDesign het basislijnraster tonen. Het basislijnraster staat nu bij mij uit.

Ik zal deze even aanzetten, en voordat ik dat doe haal ik even mijn hulplijnen weg want anders wordt het wel heel erg...

...gestreept op het beeldscherm zometeen.

Het basislijnraster vind je onder 'Weergave > Rasters en hulplijnen > Basislijnraster tonen'.

InDesign toont mij nu het basislijnraster dat actief is voor dit document.

Een basislijnraster geldt altijd voor het hele document dus in alle pagina's is dit raster altijd aanwezig, ook als je er niks mee doet.

Je ziet meteen dat de lijnen die in mijn pagina getoond worden geen relatie hebben met de tekst die er op staat.

Daar zal ik iets aan moeten doen. Daarvoor ga ik naar stap , namelijk ik ga bepalen...

...om de hoeveel punten ik een lijn wil hebben zodat ik mijn teksten daar goed op kan laten uitlijnen.

Regel is dat je daarvoor de interlinie, of de regelafstand neemt van de broodtekst...

...dus de leesteksten van je document.

In dit geval is mijn artikel daarvoor een prima uitgangspunt. Ik selecteer even een stukje tekst en ik kijk...

...in mijn venster 'Teken' wat de regelafstand is die voor deze tekst gebruikt is.

Dat is punten, en deze -punts interlinie ga ik ook gebruiken als basis voor de instelling van het basislijnraster.

De volgende stap is dat je het raster in moet stellen. Dit doe je in de InDesign voorkeuren.

Deze vind je op de Mac onder 'InDesign > Voorkeuren', en op een Windows machine onder 'Bewerken > Voorkeuren'.

En dan bij 'Rasters...' vind je het basislijntaster.

Wat je hier ziet is de standaard instelling van InDesign om een basislijnraster te beginnen.

De kleur is pastelblauw. Nou, dat hebben we net al gezien. Het raster begint...

..., millimeter ten opzichte van de bovenrand van de pagina, en om de punten wordt er een lijntje geplaatst.

Ik had net bepaald dat mijn regelafstand van mijn broodtekst lijdend wordt voor de ruimte tussen de regels van het...

...basislijnraster, dus bij 'Toename' vul ik alvast even in: punten.

Bij het 'Begin' kun je feitelijk alles instellen wat je zelf wilt.

Ikzelf vind het altijd prettig om de eerste lijn van mijn basislijnraster gelijk te laten lopen met mijn bovenste margelijn.

En daarom geef ik bij 'Begin' millimeter in.

Mijn bovenste marge ligt ook op millimeter, maar je bent hier in principe helemaal vrij in.

Ik doe het begin millimeter ten opzichte van de bovenrand van de pagina. Dit is een keuzelijst, een hele korte overigens.

Als je er inkijkt, dan zie je dat je ook 'Ten opzichte van: Bovenste marge' kunt kiezen.

Ik doe dat liever niet, want als je de optie 'Bovenste marge' kiest in plaats van 'Bovenrand pagina', dan zal InDesign alleen maar...

...basislijnen binnen de marges tonen, dus niet daarbuiten.

Als ik dit scherm even een stukje opzij schuif, dan zie je dat er aan de zijkant van mijn pagina ook basislijnen staan.

Die lopen gewoon door tot aan de rand van de pagina.

Zou je kiezen voor 'Ten opzichte van: Bovenste marge', dan komen deze basislijnen alleen...

...binnen je kolommenstramien en binnen je marges te staan.

Ik vind dat niet prettig. Ik wil ook graag bijvoorbeeld paginanummers uit laten lijnen op ditzelfde basislijnraster.

En dus wil ik ook graag buiten mijn marges basislijnen getoond hebben.

De 'Weergavedrempel' staat op procent. Dit heeft alles te maken met het inzoomen op je pagina.

Zoom je verder uit dan procent dan zal InDesign tijdelijk eventjes de basislijnen niet tonen.

Zoom je weer in en kom je boven de procent, dan zie je ineens de basislijnen weer verschijnen.

Als je dit ingesteld hebt, dan ben je klaar en kun je op 'OK' klikken.

En dan zie je dat je basislijnen al meteen een hele mooie relatie hebben met het artikel...

...waar ik de basislijninstelling op gebaseerd heb.

Sterker nog, per ongeluk staat hij er al precies helemaal goed op. Dit is echter niet helemaal het geval hoor.

Als ik mijn kolommetje nog een keer een paar tikjes naar beneden geef dan zie je dat ook hier nog steeds...

...de tekst mee naar beneden schuift. Ik schuif hem even weer terug, en dan geef ik...

...om dat even mooi te tonen alle vier de kolommetjes een paar tikken naar beneden, zodat...

...de tekst echt eventjes van het raster af lijkt te gaan.

En dan ga ik naar de laatste stap, namelijk het daadwerkelijk laten uitlijnen van de tekst op dit basislijnraster.

Daarvoor selecteer je de tekst die je wilt laten lijnen.

En kies je in het regelpaneel de knop voor 'Uitlijnen op basislijntaster'.

Als ik op deze knop klik, dan wordt mijn tekst automatisch naar de eerstvolgende beschikbare basislijn toegetrokken.

Als ik even wissel naar mijn zwarte pijl, en ik selecteer even de eerste kolom en ik ga deze...

...weer een paar tikjes met mijn pijltjestoetsen omhoog geef dan zie je dat het kader...

...naar boven gaat maar dat de tekst blijft staan.

Net zolang tot dat er weer een basislijn beschikbaar wordt en de tekst in zijn...

...totaliteit een regel omhoog kan verhuizen. Ik doe dat nu ook eventjes met de andere drie.

Die zet ik een stukje omhoog en deze moet een stukje korter worden.

En dan zijn mijn teksten weer prachtig uitgelijnd.

Hetzelfde geldt ook voor het zijartikel. Het zijartikel lijnt niet met mijn hoofdartikel. Als ik ook dit artikel wil laten lijnen...

...dan selecteer ik hem. Ik check even de interlinie, deze is ook hier punten.

En als ik hem dan vast ga zetten op het basislijnraster...

...dan lijnt ook mijn zijartikel fantastisch mooi mee met het hoofdartikel.

Het basislijnraster is een behoorlijk hardnekkig ding. Als tekst eenmaal vast staat...

...op zo'n raster, dan gaat tekst zich anders gedragen dan dat je gewend ben.

ik zal het even laten zien met mijn hoofdartikel.

Ik selecteer deze en mijn interlinie is punten en hij staat vast op een basislijnraster van punten.

Als ik mijn interlinie verhoog naar bijvoorbeeld punten, dan gaat mijn tekst het volgende doen.

Omdat tekst met een -punts interlinie niet vast gezet kan worden op een -punts interlinie, kiest InDesign...

...meteen de eerst volgende beschikbare basislijnvormen.

Mijn tekst staat hiermee dus niet op een -punts interlinie maar op een -punts interlinie omdat hij de dubbele pakt.

Zet ik hem weer terug naar , dan is alles weer bij het oude.

Verlaag ik mijn interlinie, bijvoorbeeld naar punten, dan gebeurt er helemaal niets.

Mijn tekst wordt nog steeds naar de eerst volgende beschikbare basislijn toe getrokken.

En dat is in dit geval om de punten.

Wil je je broodteksten op een interlinie van punten hebben...

...dan zul dus ook opnieuw je basislijnraster moeten instellen.

En dan pas gaat de tekst zich ook gedragen als een tekst die op een interlinie staat.

Goed om in de gaten te houden. Ik zet mijn artikel even weer terug op .

En dan laat ik jullie nog wat leuks zien met het basislijnraster. Daarvoor scroll ik even een stukje naar beneden.

Daar heb ik nog een artikeltje staan. Dit artikel lijnt nog niet op mijn basislijnraster, maar als ik hem even...

...selecteer en ik zeg: jij staat vast op het basislijnraster, dan zie je meteen dat het artikel...

...en het intro-tekstje niet mooi met elkaar lijnen.

ik check even de interlinie van mijn intro.

En dan concludeer ik dat deze punten is.

Als ik tegen deze tekst zou zeggen: jij staat vast op het basislijnraster...

...dan wordt deze gewijzigd in eigenlijk een -punts interlinie.

Mijn basislijnraster staat immers ingesteld op punten.

is niet een veelvoud van dus de eerstvolgende beschikbare basislijn wordt gekozen, dus eigenlijk...

...kijk in nu naar een -punts interlinie.

Zou ik toch een -punts interlinie willen aanhouden waarbij ik wel mijn eerste regel mooi uit laat lijnen met mijn artikel...

...dan kan ik daarvoor een optie kiezen die ik vind in het uitrolmenu van mijn venster 'Alinea'...

...of in het uitrolmenu van mijn regelpaneel.

Ik klik er even op en dan zie je hem meteen al staat: 'Alleen eerste regel op raster uitlijnen'.

Als ik daar nu op klik, dan zie je dat meteen mijn interlinie zichzelf hersteld naar punten...

...terwijl de eerste regel keurig netjes op het raster blijft staan.

Let hierbij wel eventjes op: je moet een combinatie kiezen, dus en je moet tegen een tekst zeggen...

...jij staat vast op het basislijnraster, en daarna moet je nog aangeven dat het alleen om de eerste regel hoeft te gaan.

Ik klik even schoon, ik zet mijn drukvoorvertoning even aan...

...en dan kan ik echt heel mooi zien dat mijn eerste regel mooi meeloopt met de rest van het artikel.